Engelliler İçin Şehir Planlaması

Engelliler İçin Şehir Planlaması nasıl olmalıdır? Engellilerin toplumdaki varlığını kabul etmek ve onların yaşamlarını kolaylaştırmak hükümetlerin ve yerel yönetimlerin temel görevlerinden biridir. Engellilerin bir kısmı eğitim alarak mevcut ortama uyum sağlayabilir, ancak eğitim almayanlar için durum çok daha zordur. Eğitim gören kimseler bile bazen beklenmedik sorunlarla karşılaşabilirler. Bu nedenle, yerel yönetimlerin ve ilgili kuruluşların bazı önlemler alması ve gerekli çözüm yollarını bulması önemlidir.

Engelliler, şehrin zorlu yaşamına uyum sağlayabilir veya ayak uydurabilirler. Düşe kalka, kazalar ve hafif yaralanmalarla yaşamlarını sürdürebilirler. Ancak, alınacak önlemlerle amaç; onların hayatını kolaylaştırmak, tehlikelerden ve çarpmalardan korumak, başkasına muhtaç olmadan özgürce istedikleri yere ulaşmalarını sağlamak ve bu konuda mükemmeliyeti yakalamaktır.

Öncelikle, görme engellilere rehberlik eden ve onların gözü yerine kullandıkları şey, ellerindeki bastondur. Bastonlarıyla kenar takibi yaparak yönlerini bulurlar. Yollarda ise kaldırım kenarlarını takip ederek yönlerini bulurlar. Kaldırım olmayan yerlerde ev veya bahçe duvarı gibi referanslar kullanırlar. Şehir planlamaları yapılırken engelliler göz ardı edilmemelidir.

Burada, görme engelliler alanında yaptığımız çalışmalar neticesinde gözlemlediğimiz ve karşılaştığımız sorunlardan bahsedilecektir. Bu sorunlardan en önemlileri ele alınmış ve bazı çözüm yolları sunulmuştur. Bu tedbirler kısa, orta ve uzun vadeli programlarla ele alınmalıdır.

Bu tedbirlerin alınması için valilik, kaymakamlık, belediye başkanlığı, trafik müdürlüğü, karayolları müdürlüğü, deniz işletmeleri ve demiryolları işletmelerinin hem ayrı ayrı hem de koordineli bir şekilde çalışması gerekmektedir.

Alınması gereken tedbirler şunlardır:

1. Ağaçların, elektrik direklerinin, trafik levhalarının dikilmesinde belirli bir standart getirilmeli, bunlar görme engellilerin ve ortopedik engellilerin yürümelerine engel olmayacak şekilde yerleştirilmelidir:
   • Yol tarafındaki kaldırım kenarına aynı aralıklarla ve hizada dikilmelidir.
   • Ağaçların alt dalları görme engellilerin kafasına çarpmaması için kesilmelidir.
   • Ağaç gövdelerinin etrafı geniş çemberlerle çevrilmelidir.
   • Trafik levhaları, görme engellilerin kafasına çarpmayacak şekilde yüksek olmalıdır.
   • Kaldırım kenarlarına dikilen beton mantarlar, daha sık ve yol kenarına yakın dikilmelidir.
   • Kaldırım kenarlarına mantar veya koruyucu zincir dikilecekse, baston takibi yapılabilecek şekilde (örneğin 3 cm) yükseltilmelidir.
2. Tekerlekli sandalye ve koltuk değneği ile yürüyenlerin kaldırıma kolay çıkabilmeleri için kaldırım başında ve sonunda eğimler olmalıdır. Bu eğimler belirli standartlarda yapılmalı ve görme engellilerin de tanıyabileceği şekilde olmalıdır. Kaldırımlar ve rampa başları yol seviyesinden en az 3 cm yüksek olmalıdır.
3. Esnafın kaldırımlarda mal sergilemesi yasaklanmalı ve önleyici tedbirler alınmalıdır.
4. Araçların kaldırımlara park etmeleri kesinlikle önlenmeli ve gerekli tedbirler alınmalıdır.
5. Kaldırımlara araçların seyir halindeyken bile çıkamayacak şekilde engel konulmalıdır.
6. Kaldırımlardaki çukurlar ve bozukluklar giderilmeli, kaldırım yüzeyi düz olmalıdır.
7. Yeni planlamalarda kaldırımlar geniş tutulmalıdır (en az 2 metre).
8. Kaldırımlarda bodrum kat girişi veya merdiven boşlukları bulunmamalıdır. Zorunlu ise bunların etrafı demir parmaklıklarla çevrilmelidir.
9. Dış kenarı boş veya derin olan kaldırımlarda duvar veya parmaklıklar yapılmalıdır.
10. Kaldırım olmayan yerlerde araçlar ters park ettirilmemelidir. Görme engelliler araçların ters park edilmesinden dolayı yüksek araçları fark edemedikleri için başlarını çarpmaktadırlar.
11. Bütün trafik ışıklarına sesli sinyalizasyon takılmalıdır. Özellikle yoğun trafik ve kalabalık nüfuslu yerlerde bu sinyalizasyon bulunmalıdır. Trafik ışıklarına uyulmayan yerlerde risk oluşturduğundan dikkatli olunmalıdır.
12. Gidiş-gelişli yollar emniyet bandıyla ayrılmalıdır. Bu mümkün değilse bile en az dört şeritli yollarda uygulanmalıdır. Trafik ışığı olmayan yerlerden geçen görme engelliler geniş yollarda karşıya geçmekte zorlanmaktadır. Emniyet bandı, yolun yarısını geçerken yön bulmalarını kolaylaştırır.
13. Yol ve kaldırım yapım çalışmalarında görme engellilerin fark edebileceği barikatlar yapılmalı ve yapım çalışması biter bitmez çukurlar kapatılmalıdır. Engellilere yardımcı olunması için uyarıcı levhalar bulunmalıdır.
14. Yolların zemini düzgün yapılmalı, kanalizasyon ve telefon mazgalları yolla aynı seviyede olmalıdır. Yollar çalışma sonrası eski haline getirilmelidir.
15. Yollarda bulunan kanalizasyon, telefon ve elektrik kapakları yol seviyesinde ve kapalı olmalıdır.
16. Geniş kaldırımlarda görme engellilerin takip edebileceği farklı zeminler olmalıdır. Yaya geçitlerinin ve alt/üst geçit girişlerinin zemini farklı döşenmelidir.
17. Belediye otobüslerinde:
    • Durma düğmeleri bedensel engelli, kısa boylular ve çocuklar için aşağıda ve oturma yerlerine yakın yerlerde olmalıdır.
    • Otobüs ve minibüslerde koltukların dizilişinde standart getirilmeli, görme engellilerin oturulacak yeri bulması kolaylaştırılmalıdır.
    • Otobüs durağının ve sonraki durağın anonsla duyurulması sağlanmalıdır.
    • Giriş kapılarına sesli sinyalizasyon konulmalıdır.
    • Ana arterler dışındaki duraklarda otobüslerin yönlerini bildiren elektronik sistemler kullanılmalıdır.
18. Otobüs durakları, görme engellilerin hissedebileceği şekilde farklı zeminle yapılmalıdır.
19. Tren, tramvay ve metroda görme engellilerin bineceği kapıyı kolayca bulabilmesi için kapılara sesli sinyalizasyon yapılmalıdır. Veya aracın belirli bir yerde durması sağlanarak kapıya kadar olan kısımda zemin farklı olmalıdır.
20. Metroda sarı çizgi, bastonla tanınabilecek şekilde tırtırlı ve 55-60 cm genişliğinde olmalıdır.
21. Vapurlarda inip-binme yerlerine sesli sinyalizasyon konulmalı ve ortopedik engellilerin rahat inip-binmeleri için mekanik iskeleler yapılmalıdır.
22. Vapurlar, bir başka vapura değil mutlaka iskeleye yanaşmalıdır.
23. Engelliler, belediyeye ait ulaşım araçları, vapurlar, trenler ve uçaklardan ücretsiz, refakatçileri ise %50 indirimli yararlanmalıdır.
24. Trafik görevlileri, yol ve kaldırım yapım ve onarımında çalışanlar, vapur, metro, tren, belediye otobüsü çalışanları ve konuyla ilgili herkesin engellilerle ilgili eğitim seminerlerine katılmaları sağlanmalıdır.
25. Toplumun engellilere karşı davranışları konusunda bilgilendirme programları hazırlanmalı ve televizyon, gazete ve broşürler aracılığıyla yayınlanmalıdır. Yukarıdaki uygulamaların çoğu bu şekilde başarıya ulaşabilir.