İstihdamda kapsayıcılık artık tüm dünyada stratejik bir gereklilik. Ancak görme engellilerin ve az görenlerin iş gücüne katılım oranı hâlâ istenen seviyeye ulaşmış değil. Bu yazıda, Türkiye ve uluslararası ölçekte güncel verilere dayanarak görme engellilerin karşılaştığı istihdam engellerini analiz ediyor ve uygulanabilir çözüm önerileri sunuyoruz. Bu konu yalnızca sosyal adalet meselesi değil; aynı zamanda ekonomik fırsat ve verimlilik meselesidir.

2. Güncel İstatistikler ve Durum Değerlendirmesi

Türkiye’den Veriler

• Türkiye’de kayıtlı toplam engelli sayısı yaklaşık 2.511.950. Bunun %9,53’ünü görme engelliler oluşturuyor.

• Engellilerin iş gücüne katılım oranı %22 seviyesinde.

• Kamuda istihdam edilen görme engelli sayısı 10.765–10.870 aralığında.

• İş arayan olarak kayıtlı görme engelli sayısı 8.049 (Kasım 2025).

Bu veriler, Türkiye’de görme engellilerin iş gücü piyasasına girişte ciddi engellerle karşılaştığını gösteriyor.

Uluslararası Veriler

• Görme engellilerin küresel istihdam oranı yalnızca %44. Görme engeli olmayanlarda bu oran %79.

• İşveren tutumlarını inceleyen 2024 tarihli bir çalışma, görme engelliler için işyeri uyarlamalarına yönelik endişelerin hâlâ yüksek olduğunu ortaya koyuyor.

Değerlendirme

Veriler, hem Türkiye’de hem dünyada görme engellilerin istihdam açısından yapısal bir dezavantajla karşı karşıya olduğunu açıkça gösteriyor. Oranlar yükselmiş olsa bile fark hâlâ çok büyük. Eğitim, işveren tutumları, erişilebilirlik ve veri eksikliği bu farkın ana sebepleri arasında.

3. Temel Zorluklar

3.1 Eğitim ve Mesleki Hazırlık Eksikliği

• Görme engellilerin yükseköğretim ve mesleki eğitim oranları uluslararası ölçekte düşük.

• Türkiye’de mesleki hazırlık süreçlerinde erişilebilir materyal ve destek eksik.

Sonuç: Eğitimdeki eşitsizlik, iş gücüne geçişi doğrudan zorlaştırıyor.

3.2 İşveren Tutumları ve Önyargılar

• İşverenlerin yaklaşık %20’si, görme engellilerin müşteri ilişkilerinde sorun yaşayacağını düşünüyor.

• Birleşik Krallık’ta işverenlerin %25’i, görme engelli bir çalışan için uyarlama yapmaya istekli olmadığını belirtiyor.

Sonuç: Önyargılar ve bilgi eksikliği işe alım süreçlerinde görünmez bariyerler oluşturuyor.

3.3 Erişilebilirlik ve Uyarlama Maliyetleri

• Fiziksel erişim, ekran okuyucu uyumu, iş süreçlerinin görme engellilere göre düzenlenmesi gibi uyarlamalar birçok işyerinde hâlâ sınırlı düzeyde.

Sonuç: İşverenler için uyarlama gereklilikleri yanlış şekilde “yük” olarak algılanıyor.

3.4 İşgücü Piyasa Koşulları ve İş Arama Süreci

• Görme engelliler iş ararken daha uzun süre bekliyor, daha düşük ücretli veya geçici işlerde çalışmak zorunda kalabiliyor.

• Türkiye’de ve dünyada istihdam oranları bunu açıkça doğruluyor.

Sonuç: Yapısal koşullar görme engellileri iş gücü piyasasında dezavantajlı hâle getiriyor.

3.5 Bilgi–Veri Eksikliği

• Türkiye’de engellilik verileri yeterince güncel değil.

• Görme engelliler özelinde ayrıştırılmış, düzenli raporlanan veri neredeyse yok.

Sonuç: Etkili politika tasarımı için gerekli temel bilgi altyapısı eksik.

4. Çözüm Önerileri

4.1 Eğitim ve Mesleki Yeterliliklerin Güçlendirilmesi

• Görme engelliler için burs, destek ve erişilebilir eğitim materyali sağlanmalı.

• İş dünyasının talep ettiği alanlara yönelik özel eğitim programları geliştirilmelidir (BT, veri analizi, çağrı merkezi, idari işler vb.).

• Başarılı görme engelli profesyonellerle mentorluk programları oluşturulabilir.

4.2 İşveren Bilinci ve Önyargılarla Mücadele

• İşverenlere yönelik hedefli farkındalık kampanyaları düzenlenmeli.

• Erişilebilirlik uyarlamaları için devlet teşvikleri görünür hâle getirilmeli.

• Başarılı istihdam örnekleri kamuoyuna sunulmalı.

4.3 Erişilebilirlik ve İşyeri Uyarlamaları

• İş başvuru süreçleri ekran okuyucu uyumlu hâle getirilmeli.

• Fiziksel ve dijital işyerleri erişilebilir standartlara taşınmalı.

• Kamu–özel sektör işbirliği ile “erişilebilir işyeri” sertifikasyonu geliştirilebilir.

4.4 Veri ve İzleme Mekanizmalarının Güçlendirilmesi

• Görme engellilerin istihdamına dair aylık/çeyreklik raporlama yapılmalı.

• İşyerinde kalıcılık, terfi oranları ve memnuniyet izlenmeli.

• Teşviklerin etkisi düzenli olarak değerlendirilmeli.

4.5 Kapsayıcı İşgücü Piyasası Oluşturulması

• Görme engelliler tüm görev kademelerinde yer alabilmeli.

• Esnek çalışma modelleri yaygınlaştırılmalı.

• Girişimcilik ve serbest çalışma için destek mekanizmaları oluşturulmalıdır.

5. Özet ve Günümüzle Bağlantı: 2025 Biterken Yeni Bir Eşik

2025 yılı sona ererken görme engellilerin istihdamı, iş dünyasının geleceğini belirleyen yeni bir paradigmanın merkezine yerleşmiş durumda. Yapay zekâ çözümleri, erişilebilirlik teknolojileri ve uzaktan çalışma modelleri güçlü fırsatlar sunuyor; ancak eğitimdeki eşitsizlikler, işveren önyargıları ve erişilebilirlik eksiklikleri çözülmeden bu fırsatlar gerçeğe dönüşmeyecek.

2026’ya yaklaşırken öncelikler açıktır:

• Erişilebilirlik bir tercih değil, rekabet avantajıdır.

• Önyargıları yıkmak iş gücünü güçlendirir.

• Düzenli veri üretimi etkili politika tasarımının temelidir.

Bugün atılan her adım, yarının kapsayıcı iş hayatını şekillendiriyor. Görme engellilerin potansiyeli sınırsızdır — yapılması gereken tek şey, bu potansiyelin önündeki engelleri kararlılıkla kaldırmaktır.