Katarakt Nedir?

Katarakt, gözümüzün içinde bulunan doğal merceğin zamanla saydamlığını kaybederek bulanıklaşmasıdır. Sağlıklı bir göz merceği ışığı net biçimde retinaya iletir. Katarakt geliştiğinde ise ışık geçişi bozulur ve kişi dünyayı sisli, soluk, bulanık veya kamaşmalı görmeye başlar.

Toplumda katarakt çoğu zaman “gözün üzerine perde inmesi” şeklinde tarif edilir. Ancak bu perde gözün dış yüzeyinde değil, gözün içinde yer alan mercekte meydana gelen yapısal değişikliklerden kaynaklanır.

Katarakt Kaç Kişiyi Etkiliyor?

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre katarakt, dünya genelinde yaklaşık 94 milyon insanı etkileyen başlıca görme kaybı nedenlerinden biridir. Aynı zamanda dünya çapında körlüğün en önemli nedenleri arasında yer almaktadır.

Bu tablo, kataraktın yalnızca bireysel bir sağlık sorunu olmadığını; toplum sağlığı, yaşlı bakımı, sağlık hizmetlerine erişim ve sosyal katılım açısından da ciddi bir konu olduğunu göstermektedir.

Katarakt Sadece Yaşlılarda mı Görülür?

Hayır. Katarakt en sık ileri yaşla birlikte görülür; fakat yalnızca yaşlılara özgü bir hastalık değildir.

Yaşa bağlı katarakt en yaygın türdür ve risk özellikle 60 yaş sonrasında belirgin şekilde artar. Bununla birlikte katarakt; doğuştan, travmaya bağlı, diyabet gibi sistemik hastalıklar nedeniyle, uzun süreli kortizon kullanımı sonrasında veya bazı göz hastalıklarına bağlı olarak daha genç yaşlarda da ortaya çıkabilir.

Bu nedenle “katarakt sadece yaşlıların hastalığıdır” düşüncesi eksiktir. Çocuklarda doğumsal katarakt, gençlerde travmatik katarakt, yetişkinlerde diyabetle ilişkili katarakt görülebilir. Asıl kritik nokta, bulanık görme veya ışık hassasiyeti gibi belirtilerin hafife alınmamasıdır.

Hangi Yaş Grupları Daha Fazla Risk Altında?

Katarakt riski yaşla birlikte artar. Özellikle 60 yaş ve üzerindeki bireylerde daha sık görülür. 75 yaş sonrasında oran belirgin biçimde yükselir. Ancak risk yalnızca takvim yaşıyla açıklanamaz.

Aşağıdaki gruplarda katarakt gelişme riski daha yüksek olabilir:

• 60 yaş ve üzerindeki bireyler,
• Diyabet hastaları,
• Uzun süre güneşin UV ışınlarına maruz kalan kişiler,
• Sigara kullananlar,
• Uzun süre kortizon kullananlar,
• Göz travması geçirenler,
• Ailesinde katarakt öyküsü bulunanlar,
• Doğuştan göz merceği problemi olan çocuklar.

Katarakt Belirtileri Nelerdir?

Katarakt genellikle yavaş ilerler. Başlangıçta kişi görmesindeki değişimi fark etmeyebilir. Ancak zamanla günlük yaşamı etkileyen belirtiler ortaya çıkar.

• Bulanık, puslu veya sisli görme,
• Renklerin soluk veya sararmış görünmesi,
• Gece görüşünde zorlanma,
• Işığa karşı hassasiyet,
• Far, lamba veya güneş ışığında kamaşma,
• Sık sık gözlük numarasının değişmesi,
• Okuma, araç kullanma veya yüz tanımada zorlanma,
• Tek gözde çift görme.

Kataraktın Tedavisi Var mı?

Evet. Kataraktın etkili tedavisi cerrahidir. Katarakt ameliyatında bulanıklaşan doğal mercek çıkarılır ve yerine yapay göz içi mercek yerleştirilir.

Modern katarakt cerrahisi, dünyada en sık uygulanan ve başarı oranı yüksek göz ameliyatlarından biridir. Dünya Sağlık Örgütü, katarakt ameliyatını görmeyi geri kazandırabilen, maliyet etkin ve yaşam kalitesini doğrudan artıran önemli bir sağlık müdahalesi olarak tanımlamaktadır.

Ancak burada önemli bir nokta vardır: Katarakt ameliyatı yaygın uygulanıyor diye basit veya önemsiz bir işlem değildir. Göz gibi son derece hassas bir organda, uzmanlık gerektiren cerrahi bir müdahaledir. Bu nedenle kişinin kendi göz doktoru tarafından değerlendirilmesi ve ameliyat zamanlamasının buna göre belirlenmesi gerekir.

Haziran Ayı Neden Katarakt Farkındalık Ayı Olarak Anılıyor?

Haziran ayının Katarakt Farkındalık Ayı olarak anılması özellikle Amerika Birleşik Devletleri merkezli göz sağlığı kuruluşlarının çalışmalarıyla yaygınlaşmıştır. Prevent Blindness adlı kuruluş, 2013 yılında Haziran ayını Katarakt Farkındalık Ayı olarak ilan etmiş; bu dönemde halkı kataraktın belirtileri, risk faktörleri, korunma yolları ve tedavi seçenekleri hakkında bilgilendirmeyi amaçlamıştır.

ASCRS gibi göz cerrahisi alanında faaliyet gösteren önemli kuruluşlar da Haziran ayında hasta ve hasta yakınlarına yönelik bilgilendirici içerikler, soru-cevap çalışmaları ve yanlış bilinenleri düzelten materyaller paylaşmaktadır.

Bu Ayda Dünyada Neler Yapılıyor?

Katarakt Farkındalık Ayı, yalnızca sosyal medyada birkaç görsel paylaşmaktan ibaret değildir. Yabancı ülkelerde bu ay boyunca daha somut ve toplum sağlığına dönük çalışmalar yapılmaktadır.

• Halkı bilgilendiren eğitim kampanyaları hazırlanır.
• Göz hastaneleri ve klinikler ücretsiz veya indirimli muayene duyuruları yapabilir.
• Yaşlı bireylere yönelik göz taramaları düzenlenir.
• Hasta hikâyeleri paylaşılır.
• Katarakt ameliyatına dair yanlış inanışlar düzeltilir.
• Göz sağlığı seminerleri ve webinarlar yapılır.
• Ekonomik imkânı sınırlı kişiler için yardım programları duyurulur.
• Görme kaybı yaşayan bireylerin bağımsız yaşamına destek olacak çözümler tanıtılır.

Yani Katarakt Farkındalık Ayı, kuru kuruya kutlanan sembolik bir ay değildir. Asıl amacı; erken teşhisi artırmak, tedaviye erişimi kolaylaştırmak, yanlış bilgileri düzeltmek ve önlenebilir görme kayıplarının önüne geçmektir.

Katarakt Hakkında En Yaygın Yanlış Bilgiler

“Katarakt tamamen olgunlaşmadan ameliyat olunmaz.”

Bu eski ve artık genelleştirilmemesi gereken bir yaklaşımdır. Günümüzde katarakt ameliyatı için temel ölçüt, kataraktın kişinin günlük yaşamını ve görme kalitesini ne kadar etkilediğidir. Çok ilerlemiş kataraktlar cerrahiyi daha zor hale getirebilir.

“Katarakt ameliyattan sonra tekrar çıkar.”

Katarakt ameliyatında bulanıklaşan doğal mercek çıkarıldığı için aynı katarakt geri gelmez. Bazı kişilerde daha sonra farklı türde bulanıklıklar gelişebilir; ancak bu durum kataraktın tekrar çıkması anlamına gelmez.

“Katarakt sadece yaşlılarda olur.”

Yaşa bağlı katarakt en yaygın türdür; fakat doğumsal, travmatik, diyabete bağlı veya ilaç kullanımına bağlı kataraktlar da görülebilir.

“Ameliyat sonrası herkes gözlüksüz kusursuz görür.”

Ameliyat sonrası görme kalitesi birçok faktöre bağlıdır. Seçilen göz içi mercek, kişinin göz yapısı, retina sağlığı ve beklentileri sonucu etkileyebilir. Bazı kişiler ameliyat sonrasında da yakın veya uzak için gözlüğe ihtiyaç duyabilir.

Türkiye’de Katarakt Farkındalık Ayı Var mı?

Bu noktada dikkatli konuşmak gerekir. Yaptığımız taramalarda Türkiye’de Sağlık Bakanlığı, Türk Oftalmoloji Derneği veya benzeri ulusal düzeyde resmî kurumlar tarafından ilan edilmiş, yaygın ve kurumsallaşmış bir “Katarakt Farkındalık Ayı” uygulamasına rastlanmamaktadır.

Elbette Türkiye’de kataraktla ilgili bilimsel toplantılar, uzman açıklamaları, hastane bilgilendirmeleri ve dönemsel kampanyalar yapılmaktadır. Ancak Haziran ayının ülke genelinde Katarakt Farkındalık Ayı olarak sahiplenildiğini gösteren güçlü, resmî ve yaygın bir farkındalık hareketi bulunmamaktadır.

Bu eksikliği esefle karşılıyoruz. Çünkü katarakt, Türkiye’de de özellikle yaşlanan nüfusla birlikte daha fazla insanı ilgilendiren önemli bir görme sağlığı meselesidir. Bu kadar yaygın, tedavi edilebilir ve yaşam kalitesini doğrudan etkileyen bir hastalık için ulusal ölçekte daha görünür bir farkındalık çalışmasına ihtiyaç vardır.