Az görme, tek başına bir hastalık değil; farklı göz hastalıkları veya sağlık sorunlarının sonucu olarak ortaya çıkan bir durumdur. Standart gözlük, kontakt lens, ilaç veya cerrahi yöntemlerle tamamen düzeltilemeyen ciddi görme kaybını ifade eder. Bu durum, okuma, yazma, araç kullanma ve yüz tanıma gibi günlük aktivitelerin yapılmasını zorlaştırır. Standart yöntemlerle tamamen giderilemeyen çeşitli görme kısıtlılıklarını kapsar ve özel destek ile rehabilitasyon hizmetlerine duyulan ihtiyacı vurgular (Brilliant, 1999). Tam körlükten farklı olarak, az gören kişiler kullanılabilir bir miktar görmeye sahiptir; bu yönüyle tam körlükten ayrılır (National Eye Institute, 2023; American Academy of Ophthalmology, 2023; Mayo Clinic, 2023).

Görme Keskinliği Testleri ile Az Görmeyi Anlamak

Az görme, görme keskinliği ve görme alanı kriterlerine göre tanımlanır. Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) göre az görme, en iyi düzeltme ile birlikte iyi gözde görme keskinliğinin 6/18 (20/70)’den düşük, ancak 3/60 (20/400)’den iyi olması durumunu ifade eder. Ayrıca, iyi gözde görme alanının 20 derece veya daha az olması da ciddi bir görme kaybı olarak kabul edilir (World Health Organization, 2023).

Amerika Birleşik Devletleri’nde, standart görme keskinliği testi genellikle bir göz doktoru tarafından yapılan kapsamlı bir az görme muayenesinin parçasıdır ve sıklıkla Snellen göz tablosu kullanılır. Bu test, 20 feet (yaklaşık 6 metre) mesafedeki görme netliğini ölçer.

• 20/70: Orta düzey görme kaybını gösterir; 20 feet mesafede görülen şey, normal bir kişinin 70 feet’te gördüğüne eşdeğerdir.

• 20/200 veya daha kötü: Ağır az görme olarak kabul edilir.

Ancak az görme, gözlük, kontakt lens veya cerrahi ile düzeltme yapıldığında bile devam eden bir durumdur. Görmesi bu yöntemlerle düzeltilebilen kişiler az görme kategorisine girmez. Bu nedenle, doğru göz sağlığı bakımının önemi vurgulanır (Cleveland Clinic, 2023).

Az Görmenin Türleri

Az görme farklı şekillerde ortaya çıkabilir ve her biri görmeyi farklı şekilde etkiler. Çoğunlukla altta yatan göz hastalıkları nedeniyle görülen az görmede, belirtiler şiddet ve tür bakımından değişkenlik gösterir. Kişinin ne gördüğü, genellikle hastalığın türüne ve görme kaybının derecesine bağlıdır.

Yaygın türler ve belirtiler şunlardır:

• Merkezi Görme Kaybı

  Doğrudan karşıdaki nesneleri görmede zorluk. Yaşa bağlı makula dejenerasyonu gibi hastalıklarda sık görülür ve merkezi görmenin önemli ölçüde kaybolmasına yol açabilir. Bu durum, okuma ve yüz tanıma gibi aktiviteleri zorlaştırır.

Çevresel Görme Kaybı

Gözün kenar kısımlarındaki nesneleri görmede zorluk. Genellikle glokom ile ilişkilidir ve belirgin bir kör nokta oluşturabilir. Bu tünel görüşü durumu, hareket kabiliyetini ve yön bulmayı olumsuz etkileyebilir.

Gece Körlüğü

Gece görüşünün ve düşük ışık koşullarında görme yetisinin zayıf olması. Retinitis pigmentosa gibi durumlarda görülebilir.

Bulanık Görme

Bulanık görme, tüm nesnelerin netlikten yoksun, odak dışı görünmesi durumudur ve genellikle katarakt nedeniyle ortaya çıkar. Nesneler her mesafede bulanık görünebilir, bu da okuma veya araç kullanma gibi günlük aktiviteleri etkiler. Özellikle katarakt gibi altta yatan hastalıkların neden olduğu kalıcı bulanık görme, tıbbi müdahale gerektirir.

Sisli Görme

Nesnelerin üzerinde bir tabaka veya parlama varmış gibi görünmesi durumudur. Genellikle kornea yaralanmaları/skarları veya şiddetli göz kuruluğu durumlarında görülür.

Azalmış Kontrast Duyarlılığı

Benzer renklere sahip nesneler arasındaki farkı ayırt etmede güçlük çekme durumudur.

Parlama ve Işığa Hassasiyet

Parlak ışıklar rahatsızlığa neden olabilir veya görüşü bozabilir (American Academy of Ophthalmology, 2023; All About Vision, 2023).

Bu görsel zorluklar, az gören bireylerin yaşam kalitesini artırmak için kişiye özel müdahaleler ve destekler gerektirir.

Az Gören Kişiler Ne Görür?

Aşağıdaki videolar, farklı nedenlerden dolayı az gören kişilerin günlük görsel deneyimlerini göstermektedir. Bir sonraki adımda, onların gözünden bakarak gördüklerini deneyimleyeceğiz.

Bu noktada aklınıza şu sorular gelebilir:

“Onlar için bu durum doğuştan mı, yoksa sonradan mı ortaya çıkmış? Neden görüşleri bu şekilde? Bu belirtileri geri döndürmek veya tedavi etmek mümkün mü?”

Bu soruların yanıtını bilmek için öncelikle görüşlerinin neden böyle olduğunu anlamak gerekir. Ardından, farklı belirtiler ve durumlara göre etkili tedavi yöntemleri veya iyileştirme fırsatlarının olup olmadığını inceleyebiliriz (Goodrich & Kirby, 2001).

Peki, hadi bu konuyu araştırmaya devam edelim.

Az Görme Doğuştan mı, Sonradan mı Ortaya Çıkar?

Az görme, altta yatan durumun türüne ve zamanlamasına bağlı olarak hem doğuştan hem de sonradan gelişebilir. Görme rehabilitasyon hizmetleri, az gören kişilerin mevcut görme yetilerini en iyi şekilde kullanmalarına yardımcı olur. Bir uzman, size az görme cihazları ve yardımcı teknolojiler konusunda rehberlik ederek yaşamınızı kolaylaştırabilir (Mayo Clinic, 2023).

Doğuştan Az Görme

Bazı kişiler genetik faktörler veya gelişimsel sorunlar nedeniyle doğuştan görme bozukluğu ile dünyaya gelir. Doğuştan katarakt, albinizm ve Leber konjenital amarozis bu duruma örnek olan doğuştan az görme nedenlerindendir (Cleveland Clinic, 2023).

Çocuklar ve ergenler için, doğuştan az görme durumunda görmeyi iyileştirmeye veya durumu yönetmeye yardımcı olabilecek hedeflenmiş tedavi ve müdahaleler vardır:

• Cerrahi Müdahaleler

  Doğuştan katarakt gibi bazı durumlar cerrahiyle tedavi edilebilir. Kataraktın alınması ve merceğin değiştirilmesi, görmede belirgin iyileşme sağlayabilir.

• Görme Terapisi

  Görme terapisi, görsel becerileri ve görsel işlemeyi geliştirmeye yönelik egzersizler ve aktiviteler içerir. Özellikle belirli görme bozuklukları olan çocuklar için faydalı olabilir (Watson, 2001).

• Yardımcı Teknoloji

  Büyüteçler, ekran okuyucular ve diğer yardımcı cihazların kullanımı, çocukların mevcut görme kapasitelerini en üst düzeye çıkarmalarına ve eğitim ile günlük yaşama daha aktif katılmalarına yardımcı olabilir (Massof & Lidoff, 2001). Bir sonraki bölümde, yardımcı teknolojilerin çocuklara da nasıl uygulanabileceği ele alınacaktır.

• Eğitim Desteği

  Özel eğitim programları ve kaynaklar, az gören çocukların etkili öğrenmesini sağlar. Bu, Braille, büyük puntolu materyaller ve uyarlanabilir teknolojilerin kullanımını içerebilir.

• Erken Müdahale

  Erken tanı ve müdahale çok önemlidir. Düzenli göz muayeneleri ve altta yatan rahatsızlıkların hızlı tedavisi, görme kaybının ilerlemesini önleyebilir ve daha iyi sonuçlar sağlayabilir (National Eye Institute, 2023).

Sonradan Gelişen Az Görme

Bu tür az görme, genellikle yaşa bağlı hastalıklar, travma veya diyabet gibi sistemik hastalıklar nedeniyle yaşamın ilerleyen dönemlerinde gelişir. Yaşa bağlı makula dejenerasyonu ve diyabetik retinopati, sonradan gelişen az görmenin yaygın nedenlerindendir (Mayo Clinic, 2023).

Az Görmenin Nedenleri

Az görme, çeşitli göz hastalıkları ve rahatsızlıklardan kaynaklanabilir. Bunlar arasında:

• Yaşa Bağlı Makula Dejenerasyonu (YBMD)

  İleri yaştaki bireylerde az görmenin başlıca nedenlerinden biridir. Retinanın merkezi kısmının (makula) bozulması ile karakterizedir.

• Glokom

  Göz içi basıncının artması, optik sinire zarar vererek çevresel görme kaybına yol açabilir.

• Diyabetik Retinopati

  Yüksek kan şekeri seviyeleri, retinadaki kan damarlarına zarar vererek görme bozukluğuna neden olabilir.

• Katarakt

  Göz merceğinin bulanıklaşması, görmenin belirgin şekilde bulanıklaşmasına yol açar.

• Retinitis Pigmentosa

  Retinayı etkileyen genetik bir hastalıktır ve tünel görüşü ile gece körlüğüne neden olabilir.

• Travmatik Yaralanmalar

  Göze veya optik sinire fiziksel hasar — göz yaralanmaları veya beyin travmaları dâhil — geri dönüşü olmayan görme kaybına neden olabilir (All About Vision, 2023; Cleveland Clinic, 2023; Brilliant, 1999).

• Enfeksiyon Hastalıkları

  Trahom ve onkosersiyazis (nehir körlüğü) gibi durumlar, gelişmekte olan ülkelerde az görmenin önemli nedenlerindendir (World Health Organization, 2023).

• Düzeltilmemiş Kırma Kusurları

  Miyopi, hipermetropi ve astigmatizma gibi durumlar, tedavi edilmediğinde az görmeye katkıda bulunabilir (Bourne ve diğerleri, 2023).

Az Gören Kişiler Kalan Görmelerini Nasıl En İyi Şekilde Kullanabilir?

Kalan görme yetisini en iyi şekilde değerlendirmek genellikle bir az görme uzmanıyla görüşerek başlar. Bu süreç, görsel yardımcılar, büyütme cihazları ve diğer kaynakların kullanımını içeren bir dizi stratejiyi kapsar. Etkili yönetim ve destek, az gören bireylerin bağımsızlıklarını korumaları ve yaşam kalitelerini artırmaları açısından çok önemlidir. Aşağıdaki yöntem ve araçlar özellikle faydalı olabilir:

Yardımcı Cihazların Kullanımı

Büyüteçler, okuma gözlükleri, teleskopik gözlükler ve elektronik okuma cihazları; okuma, yazma ve diğer görevleri kolaylaştırarak görsel yetenekleri geliştirebilir. Ekran okuyucular, sesle komut verilen asistanlar ve az gören kullanıcılar için tasarlanmış uygulamalar, okuma, alışveriş ve iletişim gibi günlük faaliyetleri kolaylaştırır. Bu teknolojiler kişisel ihtiyaç ve tercihlere göre uyarlanabilir (Optometrists.org, 2023).

Günlük rutine az görme cihazlarını entegre etmek — örneğin okumada ve hareketlilikte kullanmak — görme engeli olan bireylerin yaşam kalitesini önemli ölçüde artırabilir.

Burada Zoomax’ın en çok satan ürünü Luna 6 için hazırlanmış inceleme videosu yer almaktadır:

Çevresel Düzenlemeler

Aydınlatmayı iyileştirmek, daha iyi görünürlük için yüksek kontrastlı renkler kullanmak ve parlamayı azaltmak, kalan görmenin kullanılabilirliğini önemli ölçüde artırabilir. Daha parlak ampuller kullanmak veya gölgeleri önleyecek şekilde mobilyaları düzenlemek gibi basit değişiklikler bile büyük fark yaratabilir (National Eye Institute, 2023).

Özel Eğitim Programları

Hareketlilik uzmanlarının yer aldığı özel eğitim programları, bireylere kalan görmelerini etkili şekilde kullanmayı ve görsel kısıtlılıklarına uyum sağlamayı öğretebilir. Buna, navigasyon becerilerini geliştirmek için yön bulma ve hareketlilik eğitimi de dahildir. Bu programlar, mesleki terapi aracılığıyla da sunulabilir. Mesleki terapi, az görme ile ilişkili günlük zorluklara uyum sağlamaya yönelik stratejiler geliştirir (Scheiman & Scheiman, 2007).

Uyarlanabilir Teknikler

Günlük görevleri yeni yöntemlerle yapmak, bireylerin rutinlerini daha verimli yönetmelerine yardımcı olabilir. Örneğin, cihazlara kabartma noktaları ekleyerek farklı ayarları dokunarak ayırt etmek mümkündür (Cleveland Clinic, 2023).

Egzersiz

Düzenli fiziksel aktivite, genel sağlık ve yaşam kalitesini iyileştirerek görme sağlığına da olumlu katkıda bulunur. Az gören bireyler için güvenli ve keyifli egzersiz programları mevcuttur.

Tıbbi Tedavi

Glokom veya diyabetik retinopati gibi altta yatan rahatsızlıkların yönetimi için tıbbi tedavi ve düzenli göz muayeneleri çok önemlidir. Bu hastalıklar retina üzerinde ciddi hasara yol açarak görme kaybına neden olabilir (American Academy of Ophthalmology, 2023).

Sonuç

Az görme, dünya çapında milyonlarca insanı etkileyen ve günlük yaşamı önemli ölçüde zorlaştıran çeşitli görme bozukluklarını kapsar. Az görmenin tek bir hastalık değil, çeşitli altta yatan rahatsızlıkların sonucu olduğunu anlamak, kişiselleştirilmiş bakım ve hedefe yönelik müdahalelerin önemini ortaya koyar.

Yardımcı cihazlar, çevresel düzenlemeler, görme rehabilitasyonu, uyarlanabilir teknikler, egzersiz ve tıbbi tedavi yöntemleri kullanılarak az gören bireyler, kalan görmelerini en verimli şekilde değerlendirebilir ve genel yaşam kalitelerini artırabilirler. Erken tanı ve düzenli tıbbi bakım, az görmenin yönetilmesinde ve daha fazla kötüleşmesinin önlenmesinde kritik öneme sahiptir. Doğru destek, kaynaklar ve destek gruplarına katılım ile az gören kişiler, tatmin edici ve bağımsız bir yaşam sürdürebilirler.

SSS – Sıkça Sorulan Sorular

1. Az görme nedir?

Makula dejenerasyonu, glokom veya diyabetik retinopati gibi göz hastalıklarının neden olduğu, gözlük, lens veya cerrahiyle düzeltilemeyen görme bozukluğudur. Okuma veya yüz tanıma gibi günlük görevleri zorlaştırır (World Health Organization, 2023).

2. Az görme ile körlük arasındaki fark nedir?

Az görmede ciddi bir görme bozukluğu vardır fakat bir miktar görme yetisi korunmuştur. Körlük ise görme yetisinin neredeyse tamamen veya tamamen kaybolmasıdır.

3. Az görme önlenebilir mi?

Diyabetik retinopati gibi bazı nedenler, tıbbi bakım ve yaşam tarzı değişiklikleri ile yönetilebilir veya önlenebilir. Düzenli göz muayeneleri çok önemlidir.

4. Az görmenin türleri nelerdir?

Merkezi görme kaybı, çevresel görme kaybı, gece körlüğü, bulanık veya sisli görme gibi türleri vardır.

5. Az görmeye yardımcı cihazlar nelerdir?

Elektronik büyüteçler (ör. Zoomax Luna 6) metin ve görselleri büyüterek görünürlüğü artırır. Ekran okuyucular metni sese çevirir. Acesight VR gibi VR gözlükler, detayları daha net görmeye yardımcı olur.

6. Az görme doğuştan mı, sonradan mı olur?

Hem doğuştan hem de yaşa bağlı hastalıklar veya yaralanmalar sonucu gelişebilir.